Test progowy biegowy to 30 minut biegu solo, na maksa, po płaskim. Tętno progowe (LTHR) to średnie tętno z ostatnich 20 minut. Tempo progowe liczę z dystansu przez VDOT jako tempo T Danielsa, czyli tempo na ok. godzinę wysiłku. Sam test to klasyczny protokół Joego Friela, a tempo biorę z tabel Jacka Danielsa. Z tych dwóch liczb liczę wszystkie strefy w planie.
.webp&w=3840&q=75&dpl=dpl_GvVEnuVNLv8RcE7XviYoSg5HnXyF)
Brzmi prosto i jest prosty. Zwykle psuje się go przed trasą, a nie na niej: zmęczenie z poprzednich dni, start jak na 5 km, trasa z dwoma podbiegami. Poniżej protokół, którego używam u siebie, i lista rzeczy, które zamieniają pomiar w zgadywanie.
Po co w ogóle test
Bo procent tętna maksymalnego to przybliżenie. U konkretnej osoby potrafi minąć się z prawdziwym progiem o kilkanaście uderzeń w jedną albo drugą stronę. Jeśli strefy stoją na takiej liczbie, przez cały cykl biegasz spokojne rozbiegania za mocno albo progi za lekko i nie widzisz tego, bo zegarek pokazuje „strefę 2”.
Test daje dwie liczby z Twojego ciała, z konkretnego dnia. I datę, bo próg bez daty niewiele mówi.
Protokół krok po kroku
1. Przed testem
- Dwa lżejsze dni wcześniej. Bez interwałów, bez długiego wybiegania. Test to sesja jakościowa, traktuj go jak mały start.
- Wyspany, najedzony jak przed treningiem jakościowym. Nie po nocnej zmianie, nie na czczo.
- Trasa płaska, bez świateł i skrzyżowań. Pętla po parku, ścieżka nad wodą, stadion. Ważne, żeby dało się biec 30 minut bez zatrzymania.
- Solo. Nie na zawodach, nie z grupą. Zawody podbijają wynik adrenaliną, a grupa narzuca cudze tempo.
2. Rozgrzewka: 15–20 minut
- 15–20 minut spokojnego biegu.
- Kilka przebieżek po 15–20 sekund, z pełnym truchtem między nimi.
- 2–3 minuty truchtu i start.
Bez rozgrzewki pierwsze minuty testu idą w rozruch, a nie w pomiar.
3. Test: 30 minut
- Włącz stoper na zegarku (najlepiej osobne okrążenie albo trening z jednym odcinkiem 30 minut, wtedy łatwiej wyciągnąć średnie).
- Biegnij tak, jak biegłbyś półgodzinny start, w którym masz dać wszystko. Równo. Ostatnie 5 minut możesz docisnąć, jeśli zostało paliwo.
- Nie zaczynaj sprintem. Pierwsze 3–5 minut ma być „mocno, ale pod kontrolą”. Kto rusza tempem na 5 km, w 15. minucie zwalnia i wynik przestaje cokolwiek znaczyć.
- Po 10. minucie naciśnij okrążenie. Wtedy ostatnie 20 minut masz jako osobny odcinek i nie musisz niczego wycinać ręcznie.
4. Wyluz
10–15 minut truchtu. Nie pomijaj.
5. Co odczytać
| liczba | skąd | do czego |
|---|---|---|
| Tętno progowe (LTHR) | średnie tętno z ostatnich 20 minut | strefy tętna |
| Tempo progowe | dystans z 30 minut → VDOT → tempo T Danielsa | tempa sesji progowych |
Dlaczego tętno tylko z 20 minut? Bo w pierwszych minutach tętno dopiero dochodzi do poziomu wysiłku. Gdyby liczyć je od startu, średnia wyszłaby zaniżona.
Strefy z wyniku
Strefy tętna liczę jako procent LTHR, metodą Friela, nie jako procent tętna maksymalnego. Przy biegu wygląda to tak:
| strefa | % LTHR | co to jest |
|---|---|---|
| Z1 | poniżej 85% | regeneracja, trucht |
| Z2 | 85–89% | baza tlenowa, większość objętości |
| Z3 | 90–94% | szara strefa: za mocno na bazę, za lekko na próg |
| Z4 | 95–99% | praca progowa |
| Z5 | od 100% | interwały nad progiem |
Nie musisz tego liczyć ręcznie: wpisz LTHR w kalkulator stref. Co każda strefa robi w ciele, opisałem w tekście strefy tętna 1–5.
Krótsza wersja: Cooper albo 3 km
Nie każdy chce albo może przebiec pół godziny na maksa. Wtedy robię test krótszy:
- Test Coopera: 12 minut na maksa, liczy się przebiegnięty dystans.
- 3 km na czas: po płaskim albo na stadionie.
Z wyniku liczę VDOT według Danielsa, a z VDOT tempo T, czyli tempo progowe. Tak samo jak z testu 30 minut, więc oba testy dają tę samą liczbę. Czas na 3 km możesz sam wpisać w kalkulator VDOT albo w kalkulator testu Coopera i 3 km.
Dlaczego T, a nie tempo z 30 minut na maksa? T odpowiada wysiłkowi bliższemu godzinie i jest ok. 7–12 s/km wolniejsze. W tym tempie robisz bieg progowy co tydzień, więc wolę je ustawić tak, żeby po sesji został zapas.
Czego krótki test nie daje: tętna progowego. 12 minut czy 3 km to za krótko, żeby tętno ustabilizowało się na poziomie progu. Za to z końcówki odczytuję tętno maksymalne, które przydaje się jako punkt kontrolny.
Kiedy który? Do 5 i 10 km krótszy test w zupełności wystarczy. Pod półmaraton i maraton wolę 30 minut. Tam biegniesz godzinami na tętnie i czuciu, więc tętno progowe jest potrzebne tak samo jak tempo.
Jak często i kiedy nie
- Co jakiś czas, gdy zmienia się forma. Próg się przesuwa razem z formą. Strefy liczone z testu sprzed pół roku rozjeżdżają się z rzeczywistością po cichu. Nikt tego nie zauważa, dopóki progi nie zaczną „wychodzić za lekko”.
- Nie w tygodniu startowym i nie w taperze. Test kosztuje 2–3 dni. Po nim potrzebujesz lżejszych jednostek tak jak po ciężkim treningu.
- Nie na zmęczeniu. Test zrobiony po ciężkim tygodniu zmierzy zmęczenie, nie próg.
Typowe błędy
- Za szybki start. Najczęstszy. Pierwsze 5 minut za mocno, potem walka o przetrwanie. Tempo z całości wychodzi zaniżone, a tętno z końcówki mówi o kryzysie, nie o progu.
- Test na zmęczeniu. Dzień po długim wybieganiu albo po interwałach. Tętno nie wchodzi tam, gdzie powinno, tempo spada.
- Trasa z podbiegami. Każdy podbieg podbija tętno i zbija tempo. Po takim teście obie liczby są przesunięte w przeciwne strony.
- Upał. W gorący dzień tętno rośnie przy tym samym wysiłku. Rób test rano albo przy chłodniejszej pogodzie. Jeśli było gorąco, zapisz to przy wyniku.
- Bieżnia mechaniczna zamiast terenu. Na bieżni tempo jest inne niż na zewnątrz, a ustawiona prędkość nie pozwala biec „na czucie”. Jeśli trenujesz na zewnątrz, testuj na zewnątrz.
- Stadion i dystans z GPS. Na łukach zegarek ścina zakręty albo dokleja metry. Na stadionie liczę czas i liczbę okrążeń, nie dystans z GPS. Tempo wyliczone ze złego dystansu nic nie jest warte.
- Test w grupie albo na zawodach. Wynik wychodzi lepszy niż Twój prawdziwy próg na treningu solo i potem wszystkie strefy są o kilka uderzeń za wysoko.
A test z laktatem?
Jest taki: test laboratoryjny z pomiarem mleczanu we krwi na kolejnych stopniach obciążenia. Nie na nim opieram plany w Kluge Team. Test terenowy powtórzysz, kiedy trzeba, za darmo, na swojej trasie, w swoich butach. Więcej o testach laboratoryjnych: test z laktatem i próg mleczanowy.
FAQ: test progowy 30 minut
Jak obliczyć tętno progowe z testu 30 minut?
Weź średnie tętno z ostatnich 20 minut testu. Pierwsze 10 minut pomijasz, bo tętno dopiero dochodzi do poziomu wysiłku i zaniżyłoby wynik.
Jak obliczyć tempo progowe?
Z dystansu przebiegniętego w 30 minut policz VDOT, a z VDOT tempo T Danielsa, czyli tempo na ok. godzinę wysiłku. Przykład: 6,2 km w 30 minut to średnio 4:50/km, a tempo progowe ok. 5:04/km. Policzy to kalkulator LTHR. Na stadionie dystans licz z okrążeń, nie z GPS.
Czy mogę zrobić test progowy na zawodach?
Lepiej nie. Na zawodach adrenalina i inni biegacze podbijają wynik, a strefy policzone z takiej liczby wychodzą za wysoko. Test robi się solo.
Czy test Coopera wystarczy zamiast 30 minut?
Do tempa progowego tak, przez przeliczenie VDOT. Do tętna progowego nie, bo 12 minut to za krótko. Pod półmaraton i maraton lepiej zrobić pełne 30 minut.
Jak często powtarzać test progowy?
Co jakiś czas, gdy zmienia się forma. Nie w tygodniu startowym i nie w taperze, bo test to sesja jakościowa i kosztuje 2–3 dni.
Czy mogę liczyć strefy z tętna maksymalnego zamiast z testu?
Możesz, ale to przybliżenie, które u konkretnej osoby potrafi minąć się z progiem o kilkanaście uderzeń. Strefy z LTHR są liczone z Twojego pomiaru. Skąd ten rozrzut: tętno maksymalne, wzory i pomiar.
Czy ten sam próg działa na rowerze i w wodzie?
Nie. Każda dyscyplina ma swój test. Na rowerze robisz test FTP 20 minut, w wodzie osobny test progu w wodzie.
Co dalej
- Strefy tętna 1–5: co każda strefa robi w ciele
- Kalkulator stref: wpisz LTHR, dostaniesz strefy
- Kalkulator VDOT: tempo progowe z wyniku na 3 km
- Bieg progowy: jak trenować w tempie progowym po teście
- Co to jest próg mleczanowy
- Test FTP 20 minut: to samo dla roweru
Jeśli wolisz, żeby ktoś ustawił test w planie, przeczytał wynik i poprowadził Cię dalej, robię to jako trener biegania online, a w Elblągu również na miejscu: trener biegania Elbląg.
Krzysztof Kluge, trener biegania i triathlonu, Elbląg + online. Prowadzi małą grupę zawodników.
